Wypalenie zawodowe nie musi cię dotknąć

Co trzeci polski pracownik umysłowy czuje się wypalony zawodowo – wynika z badania przeprowadzonego w kwietniu i maju 2020 r. przez pracownię ARC Rynek i Opinia na zlecenie Gumtree.pl, przy współpracy z Randstad Polska.

Wypalenie zawodowe to zjawisko dość powszechne i może dotyczyć każdego z nas, bez względu na płeć, wiek, wykonywany zawód, doświadczenie, staż pracy czy zajmowane stanowisko. Jeśli praca zaczyna Cię coraz bardziej męczyć, nie chodzisz do niej już z taką samą radością jak to było na początku, zamiast satysfakcji z niej czujesz zniechęcenie, zobojętnienie, frustrację i chroniczne zmęczenie, a nawet zastanawiasz się czy dobrze zrobiłeś podejmując ją, to wszystko może świadczyć o tym, że już doświadczasz pierwszych symptomów wypalenia zawodowego.
           
Terminu „syndrom wypalania zawodowego” po raz pierwszy użył w 1974 roku amerykański psychiatra H. J. Freudenberger, który zdefiniował go jako spadek energii u pracownika, pojawiający się na skutek przytłoczenia problemami innych. Jednocześnie autor ten podkreśla, iż wypalanie występuje u osób, których zawód związany jest z niesieniem pomocy innym. Zespół wypalenia się jest na ogół definiowany jako jedna z możliwych odpowiedzi jednostki na chroniczny stres emocjonalny związany z działalnością w tych zawodach, których wspólną cechą jest ciągły kontakt z ludźmi.

Na syndrom ten składają się trzy odrębne komponenty, które stanowią podstawowe wymiary zespołu wypalenia się:

  • wyczerpanie emocjonalne,
  • nadmierna depersonalizacja,
  • i brak satysfakcji osobistej z wyników pracy.

Pierwszą spójną koncepcję tego zjawiska przedstawiła C. Maslach  na początku lat osiemdziesiątych ubiegłego stulecia. Wypalenie się zawodowe Maslach nazwała „utratą troski o człowieka”, ponieważ wiąże się ono z profesjami z natury swej zajmującymi się pracą z innymi ludźmi, a jego objawy wskazują na pewnego rodzaju dehumanizację.

Profesje będące w zasięgu zagrożenia wypaleniem się to w pierwszym rzędzie kierownicy różnego szczebla, ale także: lekarze i pielęgniarki, pracownicy opieki społecznej, nauczyciele, personel więzienny, psychologowie, menedżerowie, księża itp. Wspólną cechą tych grup zawodowych jest ich ciągły kontakt z drugim człowiekiem jako przedmiotem pracy oraz zawarty u podstaw tych zawodów obraz jednostki (z różnych względów będącej w trudnej sytuacji, potrzebującej pomocy, wymagającej szczególnej troski i uwagi). Kontakt ten wymaga konieczności dużego zaangażowania się i poświęcenia, oraz radzenia sobie z obciążeniem przeżyciami i sytuacją swoich podwładnych, wychowanków, pacjentów, klientów, parafian itp.

W literaturze przedmiotu najczęściej przyjmowaną koncepcją w opisie i wyjaśnianiu zjawiska wypalenia zawodowego jest koncepcja trójfazowego modelu wypalenia się autorstwa C. Maslach. Traktuje ona wypalenie zawodowe jako proces, w którym to występują trzy fazy.

Faza wyczerpania emocjonalnego jest pierwszą w trakcie tworzenia się syndromu wypalenia się. W obrazie klinicznym dominują objawy psychosomatyczne, np. bóle głowy, zmęczenie, bezsenność. Miejsce faktycznych zaburzeń zajmują często przekonania hipochondryczne, potęgujące próby fizycznej ucieczki w chorobę przed trudnościami, z którymi nie można sobie poradzić. Ogólnie można powiedzieć, że jest to etap somatyzacji trudności i fizycznej ucieczki.

Faza druga może doprowadzić do depersonalizacji, czyli „utraty troski o człowieka”. Osoba wypalona zaczyna swoją pracę wykonywać bezdusznie, mimo że o jej wyborze zadecydowały najczęściej wyznawane wartości i posiadane predyspozycje. Teraz się im niejako sprzeniewierza. To niskie zaangażowanie jest już pewną formą obrony przed dalszym wypaleniem. W relacjach międzyludzkich np.: kierownik - podwładny, pracownik – klient, pielęgniarka – pacjent czy nauczyciel – wychowanek, dochodzi do wycofywania się, traktowania drugiej osoby przedmiotowo a nie jak dotychczas podmiotowo, unikania kontaktu psychicznego, okazywania demonstracyjnego braku zainteresowania i współczucia, a nawet obwiniania jej, że trzeba nią się „zajmować”. Praca zatraca teraz swój sens i zanikają też wszystkie zaspokajane przez nią potrzeby.

W fazie trzeciej, łączącej wszystkie dotychczasowe symptomy, dominuje negatywna ocena siebie jako pracownika oraz „wypadanie” ze swej zawodowej roli. Objawia się to zmniejszoną efektywnością pracy (jej jakość się zmniejsza, a czas poświęcony na uzyskanie efektów znacznie się wydłuża). Wzrasta konfliktowość w stosunku do współpracowników czy osób powierzonych opiece (pacjentów, petentów, wychowanków itp.). To obniżone zadowolenie z osiągnięć zawodowych, przejawia się spadkiem poczucia własnej kompetencji i wydajności pracy.

Jakie są najczęstsze skutki wypalenia się zawodowego?

Zależą one od wielu czynników, min. osobowości jednostki, natężenia i czasu oddziaływania stresora, przejawianego ogólnego zespołu adaptacyjnego, czy kontekstu sytuacji. „Wypalony” pracownik często sięga po alkohol, narkotyki lub inne używki. Przejawia silny lęk oraz poczucie krzywdy i winy. Lęk jest tu faktycznie kanalizowany w objawach somatycznych. Przyczyn syndromu wypalenia się zawodowego można upatrywać w trzech płaszczyznach: osobistej, interpersonalnej i organizacyjnej.

Wśród cech osobistych sprzyjających wypaleniu się zawodowemu wymienia się: bierność, niepewność, niską samoocenę, defensywność, zależność, psychopatyczne cechy osobowości, niedojrzałość osobowości, cechy histeryczne.

„Wypalenie się” to proces nieuchronnej destrukcji, jaki zachodzi w psychice człowieka na skutek stresu wywołanego niezadowoleniem z jakiejś sytuacji przy jednoczesnej niemożliwości zmiany tej sytuacji.  „Wypalenie się” należy rozpatrywać zdaniem A. Bańki dwojako, jako zjawisko:

  • ogólnego stresu społeczno – kulturowego,
  • oraz specyficznego stresu zawodowego, związanego ściśle z sytuacją pomagania innym ludziom.

Charakteryzując oba rodzaje wypalenia się można ogólnie stwierdzić, że „wypalanie egzystencjonalne” jest reakcją stresową, która powstaje w wyniku porównania przez jednostkę swoich osiągnięć do ogólnie obowiązujących (najczęściej zawyżonych) w społeczeństwie standardów (kultury), natomiast „wypalenie zawodowe” jest stresem pracy powstałym w wyniku porównania celów i wartości własnych dążeń do nastawień, spostrzeżeń i możliwości (najczęściej ograniczonych) stwarzanych przez sytuację pracy.

Jak zapobiegać wypaleniu zawodowemu i jak mu zaradzić, jeśli się pojawi?

Najlepszą metodą zapobieganiu wypaleniu zawodowemu jest wypracowanie efektywnych metod walki ze stresem, które to będą skuteczne w konkretnym przypadku. Może to być np. medytacja, hobby, dobra książka, spacer albo regularne uczestniczenie w zajęciach całkowicie odmiennych od tych, które wykonuje się podczas pracy zawodowej. Dobrze działa taniec, śpiew, oraz uprawianie jakiegoś sportu. (Chodzi o to, żeby na jakiś czas w ciągu dnia zapomnieć o problemach zawodowych i po prostu cieszyć się życiem).

Inną metodą jest przeciwdziałanie wypalaniu zawodowemu poprzez uwzględnianie tzw. czynników obniżających nadmierny stres. Do nich należą:

  1. realistyczna ocena swoich możliwości oraz stopnia trudności danego zadania i sytuacji w jakiej się znajdujemy.
  2. pozytywne myślenie i samospełniająca się przepowiednia.
  3. poczucie kontroli nad zdarzeniami.
  4. konstruktywna krytyka samego siebie.
  5. właściwa strukturalizacja czasu (praca, odpoczynek,  rozrywka, intymność).

Pamiętać należy i o tym, że możemy unikać wypalania zawodowego poprzez:

  • szybkie eliminowanie czynników stresujących,
  • szybką likwidację skutków stresu,
  • rozwijanie odporności na stres,
  • dokonanie zmian organizacyjnych w swojej pracy,
  • stosowanie ćwiczeń fizycznych i relaksujących,
  • oraz poprzez zmianę filozofii życiowej.

Warto jest też zadbać o szeroko rozumianą organizację i higienę swojej pracy. Najważniejsze jest tu zachowanie zdrowego dystansu wobec pracy. Należy wyznaczać sobie realistyczne i możliwe do zrealizowania cele, które powinny być jasno sformułowane. Obok intensywnej pracy należy zagospodarować sobie czas na odpoczynek i rozwijanie swoich zainteresowań.

Dużą uwagę powinno się zwracać na sygnały płynące z ciała i monitorowanie różnych objawów somatycznych. Niekiedy długotrwający ból głowy czy ciągłe przemęczenie mogą być oznaką ważniejszego problemu.

Warto jest dbać o swoje życie prywatne, tak by praca nigdy nie stała się życiowym priorytetem. Zdrowe, satysfakcjonujące relacje z innymi ludźmi stanowią dla człowieka istotne zasoby odreagowywania i nabierania nowych sił do funkcjonowania w sytuacjach trudnych i stresowych. I wreszcie należy pamiętać, że w zawodach polegających na pomaganiu innym ludziom trzeba także zadbać o siebie. Takie podejście umożliwia harmonijny rozwój zarówno właściwej postawy wobec pracy jak i własnego życia osobistego.


Artykuł opracowano w oparciu o następującą literaturę:
1. Bańka A., Podręcznik pomocy psychologicznej. Poznań 1992.
2. Maslach C. „Wypalenie – w perspektywie wielowymiarowej” (w) Sęk H. „Wypalenie zawodowe – przyczyny, mechanizmy, zapobieganie”. PWN. Warszawa 2000.
3. Zimbardo P.G., Ruch F.L., Psychologia i życie. Warszawa2010.
4. Raport gumtree Archives - Blog Gumtree https://www.google.pl/search?ei=WPrtX_CkBOejrgS367iACQ&q=Ilościowe+badanie+na+zlecenie+Gumtree.pl%2C+przy+współpracy+z+Randstad+Polska%


instytucje współpracujące
Centrum
Konferencyjno-Szkoleniowe
Fundacji
Nowe Horyzonty

Bobrowiecka 9, Warszawa
UPP partnerem WUMed
Unia
Polskich Predsiębiorców

uniapolskichprzedsiebiorcow.pl
Szpital Praski
p.w. Przemienienia Pańskiego
Sp. z o.o.

Aleja Solidarności 67, Warszawa
Szpital Wolski
im. dr Anny Gostyńskiej
Samodzielny Publiczny Zakład Opieki Zdrowotnej

ul. Kasprzaka 17, Warszawa
Instytut
"Pomnik - Centrum Zdrowia Dziecka"
w Warszawie
Szpital Solec
Spółka z o.o.

ul. Solec 93, Warszawa
Mazowiecki
Szpital Wojewódzki
Drewnica Sp. z o.o.

Rychlińskiego 1, Ząbki
Szpital św. Anny
w Piasecznie
Adama Mickiewicza 39,
05-500 Piaseczno
Narodowy Instytut Geriatrii, Reumatologii i Rehabilitacji
im. prof. dr hab. med. Eleonory Reicher

ul. Spartańska 1, Warszawa
Szpital Dziecięcy
im. prof. dr. med. Jana Bogdanowicza
Samodzielny Publiczny Zakład Opieki Zdrowotnej

ul. Niekłańska 4/24, Warszawa
Szpital Czerniakowski
Sp. z o. o.

ul. Stępińska 19/25, Warszawa
Mazowiecki Szpital Bródnowski
ul. Kondratowicza 8, Warszawa
Samodzielny Publiczny
Szpital Kliniczny
im. prof. Adama Grucy
CMKP

ul. Konarskiego 13, Otwock
Szpital Kolejowy
im. dr med. Włodzimierza Roeflera
w Pruszkowie
Szpital Specjalistyczny
im. Świętej Rodziny

Madalińskiego 25, 02-544 Warszawa
Mazowieckie Centrum
Neuropsychiatrii Sp. z o.o.

Zagórze k/Warszawy
05-462 Wiązowna
Samodzielny Zespół Publicznych
Zakładów Lecznictwa Otwartego Warszawa Bemowo-Włochy

ul. Gen. M. C. Coopera 5, Warszawa
Samodzielny Zespół Publicznych Zakładów Lecznictwa Otwartego 
Warszawa-Mokotów

 ul. A.J.Madalińskiego 13, Warszawa
Samodzielny Zespół Publicznych Zakładów Opieki Zdrowotnej
im. Dzieci Warszawy
w Dziekanowie Leśnym
Szpital Matki Bożej
Nieustającej Pomocy
w Wołominie
ul. Gdyńska 1/3
05-200 Wołomin
Centrum Medyczne
GRUPA ZDROWIE

Nowodworskie
Centrum Medyczne

ul. Miodowa 2
Nowy Dwór Mazowiecki
Wojewódzka Stacja
Pogotowia Ratunkowego
i  Transportu Sanitarnego
"MEDITRANS"
SPZOZ w Warszawie

ul. Hoża 56,
00-685 Warszawa
Centrum Intensywnej Terapii Olinek
ul. Bobrowiecka 9, Warszawa
Stołeczne Centrum
Opiekuńczo-Lecznicze
Sp. z o.o.

ul. Mehoffera 72/74, Warszawa
RADIOMEDICA
Centrum Diagnostyki Obrazowej

ul.Bobrowiecka 9, Warszawa
NESTOR
Bezpieczny Dom Opieki

ul.Bobrowiecka 9, Warszawa
Warszawskie Zakłady
Sprzętu Ortopedycznego S.A.

al. Bohaterów Września 9, Warszawa
Podkarpackie centrum
Usług Dydaktycznych

ul. Rymanowska 15a
35-083 Rzeszów
www.fantomy-szkoleniowe.pl

Kontakt

Warszawska Uczelnia Medyczna
im. Tadeusza Koźluka

ul. Bobrowiecka 9, 00-728 Warszawa

INFORMACJE O UCZELNI / REKRUTACJA:  
T: 22 559 21 05
T: 22 559 21 06
T: 22 559 22 35
E: rekrutacja@wumed.edu.pl
Copyright © 2020 - WUMED